به گزارش خبرنگار «سهیلسنقر»؛ زنگ خطر جمعیت در شهرستان سنقروکلیایی به صدا درآمده است؛ شهرستانی که پس از ثلاث باباجانی، دومین شهرستان پیر استان کرمانشاه به شمار میرود و اکنون ۱۳ درصد جمعیت آن وارد دوره سالمندی شدهاند؛ روندی که آینده جمعیتی این منطقه را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
این هشدار در شرایطی مطرح میشود که شاخصهای جوانی جمعیت در استان کرمانشاه طی سالهای ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ با کاهش ۴۳/۵ درصدی موالید همراه بوده و آمارهای سال ۱۴۰۴ نیز نسبت به سال قبل، کاهش هفت درصدی تولدها را نشان میدهد؛ روندی که زنگ خطر تشدید بحران جمعیتی را بیش از گذشته به صدا درآورده است.
کارشناسان معتقدند تداوم این روند، پیامدهای گستردهای برای آینده کشور به دنبال خواهد داشت؛ بهگونهای که پیشبینی میشود تا سال ۱۴۳۰ بیش از ۳۳ درصد جمعیت ایران وارد دوره سالمندی شوند؛ وضعیتی که میتواند بار مالی سنگینی بر نظام سلامت، صندوقهای بازنشستگی و اقتصاد کشور تحمیل کند.
برای واکاوی ابعاد این بحران و بررسی راهکارهای برونرفت از آن، خبرنگار شبکه اطلاعرسانی «مرصاد» با رئیس مرکز بهداشت، کارشناس مسئول سلامت خانواده، یک فعال فرهنگی و مشاور حوزه علمیه نرجسیه خواهران سنقر به گفتوگو نشسته است تا عوامل کاهش ازدواج و فرزندآوری و راهکارهای عملی مقابله با این روند را بررسی کند.
۳ راهکار فوری برای نجات جمعیت سنقروکلیایی
محمدرضا محبی در گفتگو با خبرنگار اجتماعی «سهیلسنقر»؛ با تشریح عوامل مؤثر بر کاهش ازدواج و فرزندآوری در این شهرستان، اظهار داشت: مشکلات اقتصادی، تغییرات فرهنگی، مهاجرت و برخی چالشهای اجتماعی موجب شده است شاخصهای جمعیتی منطقه با روندی نگرانکننده روبهرو شود و برای اصلاح این وضعیت، اقدامات فوری و هماهنگ ضرورت دارد.
وی با اشاره به سهم بالای مشکلات اقتصادی در کاهش تمایل جوانان به ازدواج و فرزندآوری، تصریح کرد: بیکاری، کاهش درآمد خانوارها و افزایش هزینههای بارداری، زایمان و نگهداری از کودک از جمله تأمین پوشاک، شیرخشک و سایر ملزومات، فشار اقتصادی سنگینی بر خانوادهها وارد کرده و تصمیم زوجهای جوان برای فرزندآوری را با تردید مواجه ساخته است.
رئیس مرکز بهداشت شهرستان سنقروکلیایی با تأکید بر ضرورت تقویت حمایتهای دولتی، افزود: پرداخت تسهیلات ازدواج، یارانه کودک و بهویژه تأمین زمین و مسکن ارزانقیمت میتواند انگیزه جوانان برای تشکیل خانواده و فرزندآوری را افزایش دهد؛ متأسفانه برخی مالکان نیز از اجاره منزل به خانوادههای دارای فرزند خودداری میکنند و این موضوع به یکی از موانع مهم تبدیل شده است.
محبی با اشاره به تغییر الگوهای فرهنگی جامعه، عنوان کرد: ترویج شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» طی بیش از سه دهه گذشته، آثار عمیقی بر نگرش عمومی برجای گذاشته و اصلاح این فرهنگ نیازمند زمان و برنامهریزی مستمر است.
وی ادامه داد: بسیاری از جوانان امروز، دستیابی به تحصیلات عالی، خودرو، مسکن و امکانات رفاهی را بر فرزندآوری مقدم میدانند و همین تأخیر گاهی سبب خروج از سن مناسب باروری یا آشکار شدن مشکلات ناباروری در سالهای بعد میشود.
رئیس مرکز بهداشت شهرستان سنقروکلیایی افزایش تعداد مجردهایی که از سن ازدواج عبور کردهاند، گسترش تجملگرایی در فضای مجازی و مهریههای سنگین را نیز از دیگر عوامل فرهنگی مؤثر بر کاهش ازدواج دانست و تأکید کرد: اصلاح این نگرشها نیازمند مشارکت گسترده نهادهای فرهنگی و اجتماعی است.
وی با بیان اینکه تمامی مراکز جامع سلامت، پایگاهها و خانههای بهداشت خدمات رایگان مراقبتهای پیش از ازدواج و بارداری را ارائه میکنند، اذعان کرد: خدمات حوزه سلامت تنها حدود ۲۵ درصد از عوامل مؤثر بر سلامت و جمعیت را شامل میشود و ۷۵ درصد دیگر به همکاری و هماهنگی سایر دستگاههای اجرایی وابسته است.
رئیس مرکز بهداشت شهرستان سنقروکلیایی از بانکهای عامل خواست روند پرداخت تسهیلات را تسریع کنند و افزود: همچنین انتظار میرود ادارهکل راه و شهرسازی و بنیاد مسکن در تأمین زمین و مسکن ارزانقیمت برای جوانان نقش فعالتری ایفا کنند.
کار فرهنگی، مهمتر از حمایت اقتصادی
محبی با اشاره به خدمات حمایتی دولت و بیمهها در حوزه درمان ناباروری، تصریح کرد: اگرچه حمایتهای اقتصادی اهمیت زیادی دارد، اما کار فرهنگی ماندگارترین و اثرگذارترین راهکار برای تغییر نگرش جامعه نسبت به فرزندآوری محسوب میشود و باید با جدیت دنبال شود.
وی کاهش نرخ فرزندآوری در روستاها را نگرانکننده توصیف کرد و گفت: در مرکز خانقاه وسطی با ۱۷ روستا، طی ششماهه نخست سال ۱۴۰۴ تنها یک تولد ثبت شده که زنگ خطری جدی برای آینده جمعیتی این منطقه به شمار میرود.
مهاجرت، تهدید جدی جمعیت روستاها
رئیس مرکز بهداشت شهرستان سنقروکلیایی مهاجرت جوانان تحصیلکرده به دلیل بیکاری را یکی از عوامل اصلی کاهش جمعیت دانست و خاطرنشان کرد: جمعیت مرکز باوله از ۱۳ هزار و ۷۵۰ نفر در سال ۱۳۷۸ به حدود هشت هزار و ۱۰۰ نفر در سال جاری رسیده که بیانگر شدت این بحران است.
وی همچنین خشکسالیهای سالهای اخیر و کوچک شدن اراضی کشاورزی بر اثر تقسیم ارث را از دیگر عوامل مهاجرت روستاییان برشمرد و افزود: ادامه این روند میتواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گستردهای برای منطقه به همراه داشته باشد.
محبی در پایان سه راهکار اساسی برای بهبود وضعیت جمعیتی شهرستان ارائه کرد و گفت: نخست، اجرای یک نهضت فرهنگی با مشارکت فرهیختگان، علما، دانشگاهیان و هنرمندان برای ترویج فرهنگ ازدواج و فرزندآوری؛ دوم، تأمین تسهیلات مالی، زمین و مسکن ارزانقیمت برای جوانان؛ و سوم، افزایش حمایتهای مالی، عاطفی و معنوی خانوادهها از زوجهای جوان تا آنان در مسیر تربیت فرزند احساس تنهایی و بیپناهی نکنند.
عوامل چندگانه ریشه کاهش ازدواج و فرزندآوری
رقیه رسولی در گفتگو با خبرنگار اجتماعی «سهیلسنقر»؛ با هشدار نسبت به روند کاهشی ازدواج و فرزندآوری در شهرستان سنقروکلیایی، اظهار داشت: این پدیده حاصل مجموعهای از عوامل اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، روانشناختی و حوزه سلامت است و برای مهار آن باید همه ابعاد مسئله بهصورت همزمان مورد توجه قرار گیرد.
وی با بیان اینکه بررسیهای واحد سلامت خانواده و جوانی جمعیت، چهار دسته عامل اصلی را در کاهش ازدواج و فرزندآوری شناسایی کرده است، تصریح کرد: محدود کردن این مسئله به یک عامل، تحلیل دقیقی ارائه نمیدهد و دستیابی به نتایج مؤثر، نیازمند برنامهریزی جامع و هماهنگی میان دستگاههای مسئول است.
چالشهای معیشتی جوانان
کارشناس مسئول سلامت خانواده شهرستان سنقروکلیایی، مشکلات اشتغال، درآمدهای ناپایدار و کمبود فرصتهای شغلی را مهمترین مانع ازدواج جوانان دانست و افزود: افزایش هزینههای بارداری، زایمان، شیرخشک، پوشک و خدمات سلامت، متناسب با درآمد خانوارها نیست و همین موضوع تصمیم زوجهای جوان برای فرزندآوری را با دشواری مواجه کرده است.
رسولی نبود حمایتهای اقتصادی هدفمند را از دیگر موانع این حوزه برشمرد و اذعان کرد: توسعه وامهای کمبهره، تأمین مسکن مناسب و پرداخت یارانههای مرتبط با فرزند میتواند بخشی از نگرانیهای اقتصادی خانوادهها را کاهش داده و زمینه افزایش موالید را فراهم کند.
دگرگونی نگرشهای اجتماعی
وی تغییر نگرش جوانان در سالهای اخیر را از عوامل اثرگذار بر کاهش ازدواج عنوان کرد و گفت: امروز بسیاری از جوانان، تحصیل، اشتغال و دستیابی به استقلال مالی را بر تشکیل خانواده مقدم میدانند و همین مسئله موجب افزایش سن ازدواج در شهرستان شده است.
کارشناس مسئول سلامت خانواده شهرستان سنقروکلیایی ادامه داد: گسترش شبکههای اجتماعی، شکلگیری انتظارات جدید از سبک زندگی، مقایسههای اجتماعی، هزینههای سنگین مراسم ازدواج، تهیه جهیزیه و مهریههای بالا، فشار اقتصادی و روانی مضاعفی بر جوانان وارد کرده و روند ازدواج را کندتر ساخته است.
چالشهای سلامت باروری
رسولی با اشاره به وضعیت خدمات درمان ناباروری، بیان کرد: اگرچه مراکز تخصصی درمان ناباروری در استان فعالیت دارند، اما تعداد محدود آنها و دشواری دسترسی خانوادههای شهرستان، دریافت خدمات را با مشکل مواجه کرده و هزینههای بالای درمان نیز مانعی جدی برای بسیاری از زوجها است.
وی تأکید کرد: تقویت آموزشهای مرتبط با سلامت باروری، ارائه مشاورههای تخصصی، برنامهریزی صحیح برای بارداری و توسعه حمایتهای درمانی، از اقداماتی است که میتواند نقش مؤثری در افزایش فرزندآوری و کاهش مشکلات این حوزه داشته باشد.
نگرانیهای آینده معیشت
کارشناس مسئول سلامت خانواده شهرستان سنقروکلیایی، نگرانی نسبت به آینده شغلی و اقتصادی فرزندان را یکی دیگر از عوامل مؤثر بر کاهش تمایل به فرزندآوری دانست و خاطرنشان کرد: مهاجرت جوانان تحصیلکرده به شهرهای بزرگ، کاهش ازدواج و موالید را در شهرستان تشدید کرده است.
وی ادامه داد: خشکسالیهای سالهای اخیر، آسیب به بخش کشاورزی و دامداری و افزایش نگرانی نسبت به آینده معیشت، امید خانوادهها را کاهش داده و این شرایط، تصمیمگیری برای ازدواج و فرزندآوری را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار داده است.
اولویتهای نجات جمعیت
رسولی در پایان، سه اولویت اساسی برای بهبود وضعیت جمعیتی شهرستان را تشریح کرد و گفت: تقویت حمایتهای اقتصادی از جوانان، ایجاد فرصتهای شغلی، تسهیل پرداخت وام ازدواج، حمایت از مادران و کودکان، توسعه خدمات سلامت باروری، کاهش هزینههای درمان ناباروری و اجرای برنامههای فرهنگی برای اصلاح نگرشها، مهمترین راهکارهای برونرفت از شرایط کنونی به شمار میرود.
فقر زیرساختی، گلوگاه سیاستهای افزایش جمعیت
لیلا یاوری در گفتگو با خبرنگار اجتماعی «سهیلسنقر»؛ کاهش مستمر نرخ ازدواج و فرزندآوری در شهرستان سنقر و کلیایی را حاصل مجموعهای از مشکلات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیرساختی دانست و اظهار داشت: عبور از این بحران، مستلزم رفع موانع معیشتی، توسعه زیرساختها و اجرای سیاستهای حمایتی مؤثر است.
وی با بیان اینکه نبود امنیت شغلی مهمترین عامل کاهش تمایل جوانان به ازدواج محسوب میشود، تصریح کرد: در شهرستانهای کوچکی مانند سنقر، تنوع فرصتهای شغلی محدود است و بسیاری از فعالیتهای کارآفرینانه نیز از توجیه اقتصادی لازم برخوردار نیستند؛ از این رو، جوانان بدون برخورداری از درآمد پایدار، انگیزهای برای تشکیل خانواده ندارند.
امنیت شغلی، پیشنیاز ازدواج و تشکیل خانواده
این فعال فرهنگی حوزه علمیه نرجسیه خواهران سنقر افزود: هزینههای سنگین آغاز زندگی مشترک، در کنار بیکاری و درآمدهای ناپایدار، بسیاری از جوانان را از تصمیمگیری برای ازدواج بازداشته است. استمرار این وضعیت، مهاجرت نیروهای جوان و متخصص به کلانشهرها را تشدید کرده و به کاهش محسوس ازدواج و زاد و ولد در شهرستان انجامیده است.
فقر زیرساختی، گلوگاه تحقق سیاستهای جمعیتی
یاوری، کمبود زیرساختهای خدماتی را یکی از گلوگاههای اصلی سیاستهای جمعیتی در سنقر و کلیایی دانست و بیان کرد: نبود مدارس باکیفیت، کمبود فضاهای تفریحی و پارکهای استاندارد، تنها یک مسئله رفاهی نیست، بلکه مستقیماً بر تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری اثر میگذارد.
وی ادامه داد: زمانی که خانوادهها برای تأمین نیازهای آموزشی، رفاهی و حتی سلامت روان فرزندان خود با محدودیتهای جدی روبهرو هستند، طبیعی است نسبت به افزایش تعداد فرزندان تردید داشته باشند و تصمیمگیری آنان تحت تأثیر این کمبودها قرار گیرد.
محرومیت درمانی، مانع تحقق سیاستهای افزایش جمعیت
این فعال فرهنگی، نبود امکانات درمانی تخصصی را از مهمترین محرومیتهای شهرستان برشمرد و تأکید کرد: سنقر و کلیایی همچنان از بخش مراقبتهای ویژه نوزادان (NICU) محروم است و بسیاری از مادران باردار برای انجام آزمایشهای تخصصی یا دریافت خدمات فوقتخصصی، ناچار به مراجعه مکرر به کرمانشاه هستند.
یاوری خاطرنشان کرد: تحمل این حجم از هزینه، استرس و رفتوآمد برای خانوادهها، بهویژه در نخستین تجربه فرزندآوری، انگیزه آنان را برای داشتن فرزند دوم یا سوم به میزان قابل توجهی کاهش میدهد و یکی از موانع جدی اجرای سیاستهای افزایش جمعیت به شمار میرود.
سیاستهای حمایتی، نیازمند بازنگری و اثربخشی بیشتر
وی با انتقاد از عملکرد برخی دستگاههای متولی، گفت: بسیاری از نهادهای مسئول، نقش مؤثری در آگاهسازی خانوادهها نسبت به پیامدهای کاهش جمعیت و افزایش سن ازدواج ایفا نکردهاند و اقدامات فرهنگی انجامشده، متناسب با ابعاد این بحران نیست.
این فعال فرهنگی افزود: پیچیدگیهای اداری در پرداخت وامهای ازدواج و فرزندآوری، همراه با کاهش ارزش این تسهیلات در اثر تورم، موجب شده است حمایتهای پیشبینیشده، کارایی لازم را نداشته باشد و نتواند انگیزه اقتصادی مؤثری برای زوجهای جوان ایجاد کند.
یاوری در پایان تأکید کرد: تا زمانی که مشکلات ساختاری در حوزه اشتغال، زیرساختهای درمانی، خدمات رفاهی و سیاستهای حمایتی بهصورت ریشهای برطرف نشود، روند کاهش ازدواج و فرزندآوری در سنقر و کلیایی ادامه خواهد یافت و مقابله با این بحران، نیازمند برنامهای جامع، هماهنگ و مبتنی بر مشارکت همه دستگاههای مسئول است.
خطاهای شناختی، مانع پنهان ازدواج و فرزندآوری
زهرا زمانی در گفتگو با خبرنگار اجتماعی «سهیلسنقر»؛ با آسیبشناسی وضعیت ازدواج و فرزندآوری در شهرستان سنقر و کلیایی، اظهار داشت: بخشی از کاهش تمایل جوانان به تشکیل خانواده، ریشه در خطاهای شناختی، تغییر ارزشهای اجتماعی و فاصله گرفتن از الگوهای اصیل اسلامی دارد و برای اصلاح این روند، اقدامات فرهنگی عمیق ضروری است.
وی با اشاره به رواج برخی خطاهای شناختی در میان جوانان، تصریح کرد: بسیاری از افراد دچار «تفکر فاجعهساز» هستند و تصور میکنند ازدواج یا فرزندآوری، آینده شخصی، شغلی و اقتصادی آنان را بهطور کامل تحت تأثیر منفی قرار میدهد، در حالی که این برداشت، با واقعیتهای زندگی فاصله دارد.
هنجارهای اجتماعی، عامل تعویق ازدواج و فرزندآوری
این مشاور و فعال فرهنگی حوزه علمیه نرجسیه سنقر، نقش هنجارهای اجتماعی را در تصمیمگیری جوانان مؤثر دانست و افزود: در شهرستانها، به دلیل بافت سنتی و پیوندهای اجتماعی گسترده، قضاوت دیگران تأثیر پررنگتری بر انتخابهای فردی دارد و بسیاری از جوانان برای تصمیمهای مهم، به دنبال تأیید اجتماعی هستند.
زمانی ادامه داد: همین هنجارهای تحمیلی، گاهی موجب میشود جوانان به دلیل نگرانی از نگاه اطرافیان، ازدواج یا فرزندآوری را به تعویق بیندازند و تصمیمهای زندگی خود را بیش از نیازهای واقعی، بر پایه انتظارات اجتماعی تنظیم کنند.
تغییر معیارهای موفقیت، چالش پیش روی تشکیل خانواده
وی تغییر مفهوم موفقیت در جامعه را از دیگر عوامل کاهش ازدواج و فرزندآوری برشمرد و بیان کرد: در گذشته، تشکیل خانواده و داشتن فرزند، بخشی از موفقیت فردی محسوب میشد، اما امروز گرایش به خودمحوری، پیشرفت تحصیلی و موفقیت شغلی، جایگاه پررنگتری در اولویتهای جوانان یافته است.
این مشاور حوزه علمیه نرجسیه خاطرنشان کرد: طولانی شدن مسیر تحصیل، دشواری دستیابی به شغل پایدار و به تأخیر افتادن بلوغ اجتماعی، سن ازدواج را افزایش داده و بهتبع آن، فرصت مناسب فرزندآوری را نیز محدود کرده است.
سادهزیستی، راهکار کاهش موانع فرهنگی ازدواج
زمانی با تأکید بر ضرورت اصلاح نگرشهای فرهنگی، اظهار داشت: باید الگوی «سادهزیستی» بهعنوان نمادی از شجاعت، عقلانیت و نوگرایی در جامعه ترویج شود و خانوادهها نیز از ترویج تجملگرایی و هزینههای غیرضروری در فرآیند ازدواج فاصله بگیرند.
وی افزود: در مشاورههای پیش از ازدواج باید به زوجهای جوان آموزش داده شود که مهریههای سنگین، تضمینکننده استحکام زندگی مشترک نیست و حتی میتواند با تقویت نگاه معاملهمحور، کیفیت روابط عاطفی را از همان آغاز تحت تأثیر قرار دهد.
آموزههای دینی، پشتوانه استحکام بنیان خانواده
این فعال فرهنگی با اشاره به اهمیت تقویت امنیت روانی جوانان، تصریح کرد: اعتماد به خداوند، تلاش آگاهانه و توکل، زمینه کاهش اضطراب نسبت به آینده را فراهم میکند و کمک میکند جوانان، واقعیتهای زندگی را جایگزین ترسهای ذهنی و هیجانی کنند.
زمانی با تأکید بر ظرفیت آموزههای اصیل اسلامی در تحکیم بنیان خانواده، خاطرنشان کرد: آیات قرآن کریم و احادیث اهلبیت (ع)، ازدواج و فرزندآوری را مایه آرامش، برکت و گسترش رزق معرفی کردهاند و بهرهگیری از این معارف، میتواند پشتوانهای مؤثر برای سیاستهای حمایت از خانواده باشد.
وی در پایان تأکید کرد: بازگشت به آموزههای اصیل دینی و تبدیل آنها به برنامههای فرهنگی و سیاستهای اجرایی، میتواند بسیاری از چالشهای کنونی حوزه ازدواج و فرزندآوری در شهرستان سنقر و کلیایی را کاهش داده و مسیر تقویت بنیان خانواده را هموار سازد.
به گزارش پایگاه خبری «سهیلسنقر»؛ برآیند دیدگاههای مسئولان و کارشناسان نشان میدهد برونرفت از چالش کاهش ازدواج و فرزندآوری، مستلزم تمرکز همزمان بر سه اولویت اساسی است؛ فرهنگسازی جهادی با مشارکت نخبگان، علما و هنرمندان، اصلاح نگرشهای نادرست نسبت به فرزندآوری و تقویت جایگاه خانواده در نظام ارزشی جامعه.
در کنار اقدامات فرهنگی، رفع دغدغههای اقتصادی جوانان بهعنوان پیشنیاز تشکیل خانواده مورد تأکید قرار دارد. تأمین مسکن ارزانقیمت، تسهیل پرداخت وامهای ازدواج و فرزندآوری، حذف بروکراسیهای اداری و تقویت حمایتهای معیشتی، میتواند بخشی از موانع پیشروی زوجهای جوان را برطرف کند.
کارشناسان همچنین توسعه خدمات سلامت باروری، کاهش هزینههای درمان ناباروری و تکمیل زیرساختهای درمانی را از الزامات تحقق سیاستهای جمعیتی میدانند. راهاندازی بخش مراقبتهای ویژه نوزادان، ارتقای امکانات آموزشی و ایجاد فضاهای تفریحی استاندارد نیز از مهمترین مطالبات خانوادههای شهرستان به شمار میرود.
مهاجرت جوانان، تداوم خشکسالی، کاهش ظرفیتهای کشاورزی، نگرانی از آینده معیشت و تغییر نگرشهای اجتماعی، زنگ خطر جدی برای آینده جمعیتی سنقر و کلیایی است. عبور از این وضعیت، هماهنگی همه دستگاههای اجرایی، بانکها، نهادهای فرهنگی و بخشهای حمایتی را بیش از هر زمان دیگری ضروری ساخته است.
اگر سیاستهای حمایتی و برنامههای فرهنگی و اقتصادی با سرعت و انسجام لازم اجرا نشود، روند کاهش ازدواج و فرزندآوری میتواند پیامدهای گستردهای بر ساختار جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی شهرستان بر جای بگذارد؛ از این رو، اقدام مؤثر و فوری، ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ پویایی جمعیت و آینده منطقه است.
گزارش به قلم: زهرا دانیاری؛ فعال رسانه
انتهای خبر/